Kabızlık: Genel Yaklaşım

ÇOCUK HASTALIKLARI

Bulaşıcı Hastalıklar

Göz

Kulak Burun Boğaz

Sindirim Sistemi

Kuş bakışıyla çocuklarımızda gelişen sorunların başında bulaşıcı hastalıklar vardır. Bunun dışında çocuklarımıza dolayısıyla bizlere de en büyük sıkıntı yaşatan sorunların içinde kabızlık vardır. Haftalar, aylar hatta bazen yıllar sürebilen bu sorun belki o anda geçici sıkıntılar yaşatmaktadır ancak uzun süreyle devam ettiği takdirde yaşam kalitesini oldukça bozan bir sorun ile karşı karşıya kalırız. Bu durumu tanımak ve çözüm üretmek için gelin ona daha yakından bakalım.

 

KABIZLIK NEDİR?

 

- Çocuğunuzda normalde gördüğünüz dışkılama sayısından daha az sayıda olması

- Çok kuru ve sert dışkılama

- Dışkılama esnasında zorluk veya acı çekmek

 

KABIZLIK GENELDE NEDEN OLUR?

 

Bazen herhangi bir neden bulunamayabilir ancak genelde aşağıdakiler söz konusudur:

 

- Beslenme alışkanlığı:

- Bazı çocuklar fazla yağlı ve liften yoksun gıda yerler (fast food, gazlı içecekler)

- Bazı çocuklar yeterince su veya sıvı gıda almazlar

 

- Hareketsizlik:

-Sürekli evde oturan, televizyon seyreden, bilgisayar oyunları oynayan çocuklar genelde hareketsiz kalırlar. Egzersiz sindirilmiş gıdaların barsaklardan geçişini kolaylaştırır.

 

Duygusal sorunlar:

- Bazı okul çağı çocuklar tuvalete gitmekten utanırlar ve kendilerini sıkarlar ki bu da kabızlığa yol açar.

- Bazen tuvalet eğitiminin dozu kaçarsa çocuklar buna kızarlar ve bilerek dışkılamazlar.

- Bazı çocuklar ebeveynleri arasında güç mücadelesine girer ve bağımsızlıklarını ifade etmek için dışkılamayı ret edebilirler.

- Okulda veya aile içinde sıkıntı yaşayan çocuklarda da kabızlık görülebilir.

 

- “Yoğun” yaşantılı çocuklar:

 - Oyundan dolayı bazı çocuklar dışkılama sinyallerini es geçerler.

 - Okula yeni başlayan çocuklarda da kabızlık görülebilir.

 

Bu çocuklarda dışkılama hissi olunca eskisi gibi hemen tuvalete gidemediklerinden dolayı dışkılama düzenlerini değiştirmek zorunda kalırlar.

 

KABIZLIK NEDEN BİR SORUNDUR?

 

Kabızlık başlayınca olumsuz kısır bir döngü başlayabilir. Sert, kuru dışkıların vücudu terk etmesi son derece ağrılı olabilir ve anüs çevresinde ağrılı çatlaklar oluşabilir. Bu acıyı yaşamamak için çocuk tuvalete gitmeyi ret edebilir. Belli bir zamandan sonra barsak dışkının varlığını his edemeyebilir.

 

DOKTORUNUZA NE ZAMAN BAŞVURMALISINIZ?

 

Bu okuduklarınız ile ilgili herhangi bir sorunuz varsa doktorunuza başvurmalısınız.

 

Bunun yanı sıra:

- 3 haftayı aşan kabızlık süresi varsa

- Kabızlıktan dolayı çocuğunuz gündelik aktivitelerine katılamıyorsa

- Dışkılama için normal ıkınma yeterli gelmiyorsa

- Sıvı veya yumuşak gaita anüsten sızıyorsa

- Anüs çevresinde küçük ağrılı çatlaklar gelişiyorsa

- Hemoroid (basur) gelişirse doktorunuza başvurun.

 

Bu aşamadan sonra kabızlığı gidermek için hedef ve yöntemlere bir göz atalım. Merak etmeyin, doktorunuz ile işbirliğine girdiğiniz taktirde bunun çözümü var.

 

TEDAVİDE HEDEFLER

 

- Rektal tonusun geri kazandırılması için sürekli yumuşak kıvamda ve rahat dışkılama

 sağlanmalı.

- Ağrısız ve normal kıvamda dışkılama

- Düzenli ve tam bağırsak boşalması

 

TEDAVİ YÖNTEMLERİ

 

Çocuklardaki kabızlığın %95-98’inde altta yatan organik bir neden yoktur. İşlevsel kabızlık dediğimiz bu durumlarda sorun doğru beslenme ve yaşam tarzı değişikliğiyle kontrol altına alınabilir.

 

- Fekal tıkaçların boşaltılması

- Laksatifler (gaita yumuşatıcıları)

- Yaşam tarzı değişikliği ve beslenme

- Tuvalet eğitimi ve davranış düzenlenmesi

 

Bu 4 maddeyi beraber uygulandığınız taktirde tedavi etkilidir. Herhangi bir şıkkın tek başına uygulanması kısa süreçte etkili gibi görünse de uzun sürede tedavi sağlamaz.

 

Fekal tıkaçların boşaltılmasında ve laksatifler konusunda doktorunuz size yol gösterecektir.

 

YAŞAM TARZI DEĞİŞİKLİĞİ ve BESLENME

 

5 konuya dikkat etmelisiniz.

 

1- Sıvı alımının artırılması

 

Günlük tüketilen sıvı miktarı artırılmalıdır ancak tek başına sadece bunu uygulamak etkili değildir. Diyet lifi ile sıvı miktarı orantılı olmalıdır. Her 60 ml sıvı için 1 gram lif şeklinde ayarlanmalıdır. Yapılan çalışmalarda besinlerden alınan sıvının, içeceklerden alınan sıvıya göre, dışkı kıvamı ve sıklığı üzerine daha etkili olduğu saptanmıştır.

 

2- Egzersizin artırılması

 

Fiziksel aktivitenin artırılması, bağırsak hareketlerini de artırır ve dışkının lümende ilerlemesini kolaylaştırır. Ancak bu da tek başına etkili değildir. Diğer değişikliklerle birlikte kombine edilmelidir.

 

3- Lif tüketiminin artırılması

 

Özellikle adölesan grubunda lif alımının artırılmasının etkili olduğu saptanmıştır. Çocuklarda, tek başına lif alımının artırılması karın ağrısını ve obezite riskini azalttığı ancak dışkı kıvamı ve sıklığında bir farklılık yaratmadığı gözlenmiştir. Bu sebeple lifle birlikte sıvı tüketimi ve egzersiz de artırılmalıdır. Ayrıca diyet lifi birden değil kademeli olarak artırılmalıdır.

 

Lif içeriklerine göre besinler ve tüketilmesi gereken sıklık:

 

Porsiyon başına 4-5 gramdan fazla lif içeren besinlerden menüde her gün en az bir tane bulunmalıdır. Bu besinler:

Saf kepek (çocuklar için önerilmez!)

Bal kabağı

Barbunya

Ispanak

Enginar, brokoli

Kuru bakliyat, bezelye

Mercimek

Böğürtlen

Bulgur

Tam buğdaylı tahıl gevreği

Tam buğday unundan yapılmış makarna

 

Porsiyon başına 2-4 gram lif içeren besinler menünün kalanını tamamlamalıdır.

Bu besinler:

 

Tam buğday ekmeği ( 1 dilim)

Kepekli pirinç

Haşlanmış mısır

Fıstık ezmesi ( 2 yemek kaşığı)

Kabuklu (elma dilimli) patates

Patlamış mısır ( 3 yaş üstü için)

Kavrulmuş fıstık ( 3 yaş üstü için)

Brüksel lahanası

Lahana ( beyaz ya da kırmızı)

Kereviz (pişmiş)

Patlıcan (domatesle pişirilmiş)

Cornflakes

Erik, çilek

 

Porsiyon başına 1-2 gram lif içeren besinler menüde haftada 1-2 kez yer alabilir.

Bu besinler:

 

Kabuksuz patates

Kabuksuz elma

Kabuksuz şeftali

Muz, soyulmuş avokado, kiraz, üzüm

Kıvırcık, domates, turp

Greyfurt, portakal

Kuru hurma, kuru kayısı, kestane

Soğan, karnabahar

Havuç, mantar

Zeytin

 

Porsiyon başına 1 gramdan daha az lif içeren besinler tedavi sırasında verilmezler.

Bu besinler:

 

Beyaz ekmek

Pirinç

Makarna

Un

Bisküvi-kraker

Karpuz ( sıvı içeriği nedeniyle verilebilir)

 

4- Emilebilen / emilemeyen karbonhidrat tüketiminin artırılması

 

Bu tür karbonhidrat tüketimi özellikle 1 yaş altındaki bebekler için faydalıdır. Özellikle taze elma, erik ve armut suyu gibi sorbitol içeren meyve suları bebeklerde kabızlık durumunda etkilidir.

 

Yüksek karbonhidrat içeriği nedeniyle ozmolaritesi yüksek sıvıların alımının, dışkılama sıklığını artırıp, kıvamını yumuşattığı görülmüştür.

 

5- Yemek sonrası tuvalet alışkanlığı (lazımlığa oturtmak gibi)

 

DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN NOKTALAR

 

Diyet lifinin artırılması çocuklarda kilo kaybına neden olabilir. Çünkü lifli besinler genellikle az ya da orta düzeyde kalori içerirler. Örneğin tahıllarda 4 gram lif sağlayan miktar ortalama 90 kaloridir, kurubaklagillerde 5 gram lif sağlayan miktar 95 kaloridir. Et,süt ve yağda ise lif yoktur. Dolayısıyla eğer çocuk kabız diye lif içermeyen besinler kaldırılıp sadece lifli besinler diyette artırılırsa çocukta büyüme ve gelişme süreci olumsuz yönde etkilenir.

 

Bu sebeple öncelikle çocuğun, temel besin maddelerini normal düzeyde tüketmesi sağlandıktan sonra tedavi için gerekli eklemeler yapılır.

 

Çocuklarda alınması gereken lif miktarı Amerikan Pediatri Akademisi önerileri doğrultusunda 3 yaş üzeri çocuklar için 5gram + yaş şeklinde hesaplanabilir.

 

Örneğin 5 yaşında bir çocuk için gerekli miktar 10 gramdır. Bu miktarın üzerine çıkılması genel beslenme dengesini bozabilir. Fazla lif bazı besin öğelerini bağlar, besin öğelerinin (demir gibi ) emiliminin azalmasına neden olur.

 

Çocuklarda probiyotik ürün kullanımının yüksek lif alımıyla birlikte uygulandığında daha etkili olduğu saptanmıştır. Tek başına bu tür ürünlerden mucize beklenmemelidir.

 

ANNE SÜTÜ ALAN BEBEKLER

 

Anne sütü alan bebeklerde kabızlık durumunda dışkının tanımı çok iyi yapılmalıdır. Anne sütü alan bebeklerde dışkılamanın haftada 1, hatta 10 günde 1 olması normaldir. Kabızlık için dışkının tek tanımı keçi pisliği şeklinde olmasıdır. Annenin beslenmesinin süt yoluyla çocuktaki kabızlığa bir etkisi yoktur. Hemen fitil verilmemelidir. Önce mutlaka doktorunuza danışın.

 

EN SIK SORULAN SORU : “İnek sütü diyetten çıkarılmalı mıdır?”

 

Bu ancak inek sütü intoleransı sonucu gecikmiş bağışıklık reaksiyonuna bağlı kabızlığı olan küçük bir hasta grubunda etkilidir. Kalsiyum ve protein açısından iyi bir kaynak olan süt ve ürünleri çocuğun büyüme ve gelişmesi için gerekli bir besindir. Gereksiz ve aceleci bir tavırla hemen diyetten çıkarılması yanlıştır. Bazı kriterlere uygun olarak bu seçenek denenmelidir. North American Society for Pediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition ( Pediyatrik Gastroenteroloji, Hepatoloji ve Beslenme için Kuzey Amerika Birliği) son öneriler olarak aşağıdaki kriterleri belirlemiştir.

 

- Kısıtlama ancak yaşa uygun günlük gereksinimden fazla tüketen kişilerde etkili.

- Alışılagelen beslenme düzenlenmesi, ilaç ve davranış tedavilerine yanıt vermeyen, özellikle anal fissürleri bulunan çocuklarda sınırlı bir dönemde inek sütü içermeyen diyete yanıt denenebilir.

 

*Yukarıda belirtilen durumlar dışında kabızlık sorunu olan 1-2 yaş grubu çocuklarda günlük süt / yoğurt tüketimi 500 ml’yi geçmemelidir (ergenler hariç)

 

Tuvalet eğitimine gelince her şeyden önce bilin ki zor kullanma kabızlık sorununu arttırabilir. Çocuğunuza her zaman olumlu yaklaşın. Ona dışkılamasının neden önemli olduğunu anlatın. Belli saatlerde dışkılama hissi olmasa bile tuvalete oturtmaya çalışın hatta siz de tuvalete oturarak ona örnek olun, arkadaşlık edin.

 

- Takvim: Sevimli bir takvim seçin çocuğunuzla birlikte. Dışkılama gerçekleştiğinde o güne güler yüz çizin veya onun hoşlandığı bir çıkartmayı ona yapıştırtın. Dışkılama olmaz ise somurtgan bir yüz çizin L. Ama asla olumsuz yaklaşmayın. Ona güç verin ve onun yanında olduğunuzu hissettirin.

 

Gördüğünüz gibi kabızlık deyip geçmemek lazım. Çocuğunuzun yaşam şeklini kabızlığın oluşmaması yönünde ayarlamanız en kolay yöntem olacaktır. Ancak geliştiği taktirde de çözüm olduğunu unutmayın. Bu yaklaşım yöntemlerinin sonuç alması bazen 8 hatta 12 ay bile sürebilir dolayısıyla beklentilerinizi buna göre yapın. Doktorunuz ile sık temas içinde olmayı da ihmal etmeyin.

 

Dr. Gökhan Mamur

 

 

 

 

 

Levent Loft 1 Büyükdere Cad. No:201 Kat:4 Daire:74

Esentepe Mah. Şişli / İstanbul 0212 264 6579

İletişim

/gokhanmamur